رقابت غول‌های بانکی آمریکا برای خرید شبکه پرداخت استار

رقابت غول‌های بانکی آمریکا برای خرید شبکه پرداخت استار

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که کنسرسیومی از بزرگ‌ترین بانک‌های ایالات متحده، شامل جی‌پی مورگان چیس (JPMorgan Chase)، ولز فارگو (Wells Fargo) و پی‌ان‌سی (PNC)، در حال مذاکره برای خرید شبکه پرداخت استار (Star Network) از شرکت فایسرو (Fiserv) هستند. این اقدام که در صورت نهایی شدن می‌تواند چشم‌انداز پرداخت‌های کارتی در آمریکا را دگرگون کند، نشان‌دهنده تلاش جدی بانک‌ها برای کاهش وابستگی به غول‌های دوگانه ویزا (Visa) و مسترکارت (Mastercard) و به دست گرفتن کنترل مستقیم زیرساخت‌های پرداخت است.

شبکه پرداخت استار یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های پرداخت الکترونیکی و پردازش تراکنش‌های کارت‌های نقدی (Debit Card) در ایالات متحده است. مالکیت این شبکه به بانک‌ها اجازه می‌دهد تا کارمزدهای تبادلی را کاهش داده و مسیرهای جدیدی برای هدایت تراکنش‌ها ایجاد کنند. در این گزارش تحلیلی از رسانه تخصصی فین‌تک پی‌کار، ابعاد این معامله احتمالی، دلایل استراتژیک غول‌های بانکی و تأثیرات آن بر صنعت پرداخت را بررسی می‌کنیم.

شبکه پرداخت استار چیست و چرا اهمیت دارد؟

شبکه پرداخت استار (Star Network) یک شبکه بین‌بانکی انتقال وجوه و پردازش تراکنش‌های کارت نقدی است که در حال حاضر تحت مالکیت شرکت بزرگ فناوری‌های مالی فایسرو (Fiserv) قرار دارد. این شبکه به میلیون‌ها پایانه فروشگاهی (POS) و دستگاه خودپرداز (ATM) متصل است و به عنوان یک جایگزین ارزان‌تر و کارآمدتر برای شبکه‌های اصلی ویزا و مسترکارت عمل می‌کند. فایسرو این شبکه را در جریان خرید بزرگ شرکت «فرست دیتا» (First Data) در سال ۲۰۱۹ به دست آورد.

اهمیت شبکه استار در قانون اصلاحی دربین (Durbin Amendment) نهفته است. طبق این قانون، صادرکنندگان کارت در آمریکا موظفند حداقل دو شبکه غیروابسته را برای پردازش تراکنش‌های کارت نقدی ارائه دهند تا فروشندگان بتوانند مسیر ارزان‌تر و بهینه‌تر را انتخاب کنند. شبکه استار همواره یکی از گزینه‌های محبوب برای دور زدن کارمزدهای بالای ویزا و مسترکارت بوده است. اکنون خرید این شبکه توسط بانک‌های بزرگ، آن‌ها را مستقیماً در جایگاه مدیریت این شاهراه ارتباطی قرار می‌دهد و به آن‌ها قدرت بی‌سابقه‌ای در تعیین مسیر تراکنش‌ها می‌بخشد.

چرا غول‌های بانکی به دنبال خرید این شبکه هستند؟

تمایل جی‌پی مورگان، ولز فارگو و پی‌ان‌سی برای تصاحب شبکه پرداخت استار فراتر از یک سرمایه‌گذاری ساده است. این تصمیم ریشه در چند محرک استراتژیک و بلندمدت دارد:

• کاهش وابستگی به ویزا و مسترکارت: سال‌هاست که بانک‌ها و خرده‌فروشان از انحصار دوگانه و کارمزدهای بالای این دو شرکت شکایت دارند. مالکیت یک شبکه پرداخت اختصاصی به بانک‌ها قدرت چانه‌زنی بالایی در برابر این دو غول سنتی می‌دهد.

• کنترل کارمزدها و درآمدهای کارمزدی: با مالکیت شبکه پرداخت استار، بانک‌ها می‌توانند کارمزدهای تبادلی (Interchange Fees) را به نفع خود تنظیم کرده و هزینه‌های عملیاتی پردازش تراکنش‌ها را به شدت کاهش دهند. این امر حاشیه سود بانک‌ها را در بخش خدمات خرده‌فروشی بهبود می‌بخشد.

• توسعه سیستم‌های پرداخت آنی و یکپارچه: بانک‌های بزرگ پیش از این با راه‌اندازی شبکه انتقال پول زل (Zelle) از طریق شرکت Early Warning Services نشان دادند که به دنبال ایجاد زیرساخت‌های پرداخت تحت کنترل خود هستند. خرید استار می‌تواند قطعه دیگری از پازل حاکمیت بانک‌ها بر جریان نقدینگی و تراکنش‌های روزمره باشد.

• تقویت امنیت و تاب‌آوری زیرساختی: مدیریت مستقیم شبکه به بانک‌ها امکان می‌دهد استانداردهای امنیتی خود را پیاده‌سازی کنند. این موضوع با بحث تاب‌آوری سایبری بانک‌ها و کاهش ریسک‌های سیستماتیک در صنعت پرداخت ارتباط مستقیم دارد.

  

چرا فایسرو مایل به فروش شبکه استار است؟

برای شرکت فایسرو، فروش شبکه استار می‌تواند یک تصمیم استراتژیک برای آزادسازی سرمایه و تمرکز بر بخش‌های با رشد سریع‌تر باشد. فایسرو در سال‌های اخیر تمرکز ویژه‌ای روی پلتفرم پرداخت فروشگاهی خود یعنی «کلوور» (Clover) و خدمات پردازش ابری داشته است. شبکه استار، هرچند سودآور و پایدار است، اما یک دارایی بالغ (Mature Asset) محسوب می‌شود که رشد انفجاری ندارد. واگذاری این شبکه به کنسرسیوم بانکی به فایسرو اجازه می‌دهد تا منابع مالی خود را به سمت توسعه فناوری‌های نوین فین‌تک و رقابت در بازار پلتفرم‌های پرداخت تجاری هدایت کند.

تأثیر این معامله بر اکوسیستم فین‌تک و پرداخت

اگر این معامله نهایی شود، شاهد تغییرات ساختاری بزرگی در صنعت پرداخت خواهیم بود. از یک سو، ویزا و مسترکارت با چالش جدی‌تری در بازار کارت‌های نقدی مواجه خواهند شد؛ چرا که بانک‌های صادرکننده کارت، تراکنش‌ها را به سمت شبکه تحت مالکیت خود (استار) هدایت خواهند کرد. این امر می‌تواند منجر به کاهش سهم بازار شبکه‌های سنتی و حتی کاهش کارمزدهای عمومی در بازار شود.

علاوه بر این، فین‌تک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت باز (Open Banking) نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. یکپارچه‌سازی شبکه‌های پرداخت سنتی با فناوری‌های جدید می‌تواند به کاهش تقلب و بهبود تجربه کاربری منجر شود، موضوعی که در تحلیل‌های مربوط به امنیت بانکداری باز همواره مورد تأکید قرار گرفته است. با این حال، برخی تحلیل‌گران نگرانند که تمرکز قدرت در دست چند بانک بزرگ، رقابت عادلانه را برای بازیگران کوچک‌تر فین‌تک سخت‌تر کند و رگولاتورهای ضد انحصار را به مداخله وادار سازد.

نسبت این رویداد با ساختار پرداخت در ایران

هرچند این تحولات در بازار ایالات متحده رخ می‌دهد، اما بررسی مدل‌های حاکمیت بر شبکه‌های پرداخت برای بازار ایران نیز آموزنده است. در ایران، شبکه شتاب (شبکه تبادل اطلاعات بانکی) و شاپرک به عنوان شبکه‌های حاکمیتی و متمرکز تحت نظارت بانک مرکزی فعالیت می‌کنند. برخلاف آمریکا که شبکه‌های پرداخت چندگانه و خصوصی (مانند استار، انوای، پالس و...) با یکدیگر رقابت می‌کنند، در ایران مدل کاملاً متمرکز اجرا می‌شود.

تلاش بانک‌های آمریکایی برای خرید شبکه پرداخت استار نشان می‌دهد که حتی در توسعه‌یافته‌ترین بازارهای مالی دنیا نیز بانک‌ها به دنبال مالکیت اشتراکی زیرساخت‌ها (کنسرسیوم) برای کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی هستند. در ایران نیز ایجاد کنسرسیوم‌های بانکی برای توسعه ابزارهای نوین پرداخت و کاهش اتکای مطلق به بودجه‌های حاکمیتی می‌تواند راهکاری برای توسعه پایدار زیرساخت‌های پرداخت باشد، مشروط بر اینکه رگولاتور فضای رقابت را برای نوآوری‌های بخش خصوصی باز نگه دارد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

مذاکره بانک‌های بزرگ آمریکا برای خرید شبکه پرداخت استار از فایسرو، نقطه عطفی در جنگ قدرت میان بانک‌ها و شبکه‌های پرداخت سنتی (ویزا و مسترکارت) است. این معامله در صورت تحقق، کنترل بانک‌ها بر جریان‌های مالی خرده‌فروشی را افزایش داده و مدل‌های درآمدی جدیدی برای آن‌ها ایجاد می‌کند. با این حال، رگولاتورهای ضد انحصار در ایالات متحده قطعاً این معامله را با دقت زیر ذره‌بین خواهند گرفت تا از تضعیف رقابت و آسیب به مصرف‌کنندگان نهایی جلوگیری کنند. سال ۲۰۲۶ می‌تواند سال بازتعریف مرزهای قدرت در صنعت پرداخت جهانی باشد.

سؤالات متداول (FAQ)

۱. شبکه پرداخت استار (Star Network) چیست؟

یک شبکه بین‌بانکی انتقال وجوه و پردازش تراکنش‌های کارت نقدی (Debit) در آمریکا است که در حال حاضر به شرکت فایسرو تعلق دارد.

۲. چرا بانک‌های جی‌پی مورگان، ولز فارگو و پی‌ان‌سی به دنبال خرید این شبکه هستند؟

برای کاهش وابستگی به ویزا و مسترکارت، کاهش هزینه‌های کارمزد تراکنش‌ها و به دست گرفتن کنترل مستقیم زیرساخت‌های پرداخت کارتی.

۳. نقش قانون دربین (Durbin Amendment) در این معامله چیست؟

این قانون صادرکنندگان کارت را ملزم می‌کند تا بیش از یک شبکه پرداخت را روی کارت‌های نقدی فعال کنند؛ خرید استار به بانک‌ها اجازه می‌دهد تراکنش‌ها را به شبکه ارزان‌تر خود هدایت کنند.

۴. این معامله چه تأثیری بر ویزا و مسترکارت دارد؟

سهم بازار آن‌ها را در بخش تراکنش‌های کارت نقدی به شدت تهدید می‌کند و قدرت چانه‌زنی بانک‌ها را در برابر آن‌ها افزایش می‌دهد.

۵. آیا این مدل پرداخت در ایران نیز قابل پیاده‌سازی است؟

در ایران به دلیل ساختار متمرکز شتاب و شاپرک، شبکه‌های پرداخت خصوصی مجزا وجود ندارند، اما تشکیل کنسرسیوم‌های بانکی برای توسعه زیرساخت‌های نوین پرداخت می‌تواند مدلی مشابه و کارآمد باشد.

برای دنبال کردن تحلیل‌های بیشتر درباره فین‌تک، بانکداری دیجیتال و اقتصاد نوآوری، گزارش‌های تخصصی پی‌کار را در بخش مقالات و تحلیل‌ها بخوانید.

رقابت غول‌های بانکداری ایالات متحده از جمله جی‌پی‌مورگان چیس و ولز فارگو برای تصاحب شبکه پرداخت دبی استار (Star) متعلق به شرکت فای‌سرو (Fiserv)، نشان‌دهنده چرخش استراتژیک بانک‌های بزرگ به سمت مالکیت مستقیم زیرساخت‌های حیاتی پرداخت است. این تلاش که جزئیات ابعاد مالی و رقابتی آن در گزارش نشریه آمریکان بنکر تحلیل شده، گامی کلیدی برای کاهش وابستگی به واسطه‌ها و بهینه‌سازی کارمزد تراکنش‌ها به شمار می‌رود؛ روندی که پیش‌تر ابعاد مختلف آن در بخش مقالات تخصصی پی‌کار به عنوان یکی از محرک‌های اصلی دگرگونی در معماری پرداخت‌های جهان بررسی شده است.