هم‌افزایی بانک‌ها و فین‌تک‌ها؛ کلید توسعه اقتصاد دیجیتال

در جریان نشست تخصصی رویداد الکام‌بانک با محوریت سیاست‌گذاری مشارکتی، فعالان ارشد فناوری مالی و مدیران بانکی ضمن بررسی راهکارهای تحقق **هم‌افزایی بانک‌ها و فین‌تک‌ها**، بر ضرورت بازتعریف مناسبات رگولاتوری و بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی تأکید کردند؛ گفت‌وگوهایی که محور اصلی آن بازنگری در ساختارهای نظارتی به‌منظور ارتقای تاب‌آوری شبکه پرداخت کشور و ایجاد مدلی پایدار برای توسعه اقتصاد دیجیتال بود.

توسعه همه‌جانبه اقتصاد دیجیتال در سال‌های اخیر نشان داده است که مدل‌های سنتی مدیریت مالی و نگاه انحصاری به ارائه خدمات پولی، کارایی گذشته را ندارند. در حال حاضر، گذار از پارادایم نظارت سنتی به «تنظیم‌گری مشارکتی» و ایجاد بستری پایدار برای هم‌افزایی میان مؤسسات بانکی و بازیگران فین‌تک به عنوان ضرورتی انکارناپذیر برای پایداری و رشد زیرساخت‌های اقتصادی کشور شناخته می‌شود.

چالش‌های معماری متمرکز و ضرورت بازنگری در تاب‌آوری شبکه

یکی از موضوعات کلیدی مطرح‌شده در این نشست، بررسی نقاط آسیب‌پذیر سامانه‌های پرداخت و تسویه در کشور بود. مصطفی امیری، مؤسس زرین‌پال و رئیس کمیسیون تجارت الکترونیک نصر تهران، با بررسی وضعیت موجود سامانه‌های مالی اعلام کرد که طراحی بخش عمده‌ای از زیرساخت‌ها بر پایه معماری‌های متمرکز شکل گرفته است؛ ساختاری که با گذشت زمان و افزایش بار تراکنش‌ها و همچنین پیچیدگی خطرات امنیتی، نقاط شکست (Single Points of Failure) آن آشکار شده است.

امیری با اشاره به رخدادهای سال‌های اخیر و ریسک‌های ناشی از اختلالات مقطعی و حملات سایبری تصریح کرد: «برای ارتقای تاب‌آوری شبکه بانکی و پرداخت، نیازمند یک نقشه راه مدون و استراتژیک هستیم. حل معضلات بنیادین زیرساختی با تصمیم‌های مقطعی، مسکن‌های موقت و دستورالعمل‌های خلق‌الساعه امکان‌پذیر نیست؛ بلکه باید فرآیندی شفاف با جدول زمانی مشخص تعریف شود تا مسیر گذار به سمت معماری توزیع‌شده، چابک و مقاوم هموار گردد.»

نقش بخش خصوصی فراتر از جایگاه تشریفاتی

رئیس کمیسیون تجارت الکترونیک نصر تهران بر این نکته تأکید کرد که حضور بخش خصوصی در فرآیندهای تصمیم‌گیری نباید صورتی نمادین و تشریفاتی داشته باشد. فین‌تک‌ها به عنوان نهادهایی که مستقیماً با لایه‌های نهایی بازار، کاربران خرد و کسب‌وکارهای اینترنتی در تماس هستند، شناخت دقیقی از روندهای فناورانه و نیازهای روز دارند و بارها با ارائه طرح‌های مدون و بسته‌های سیاستی به کمک نهاد ناظر آمده‌اند.

وی با اشاره به موقعیت استراتژیک جغرافیایی و سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در حوزه ارتباطات و تبادلات دیجیتال منطقه‌ای یادآور شد که تبدیل هزینه‌ها و فرصت‌های کشور به منافع پایدار اقتصادی مستلزم وجود نگاهی یکپارچه و تدوین استراتژی شفاف برای توسعه خدمات نوآورانه مالی است.

ابعاد هم‌افزایی بانک‌ها و فین‌تک‌ها در لایه‌های عملیاتی

هم‌افزایی میان نهادهای بانکی و مجموعه‌های فین‌تکی تنها محدود به جلسات مشترک یا بیانیه‌های همکاری نیست، بلکه باید در سه محور ساختاری تجلی یابد:

• بانکداری باز و دسترسی به APIهای پایدار: بانک‌ها می‌توانند با تسهیل دسترسی امن به لایه‌های داده و حساب، امکان خلق ارزش‌های تازه از سوی بازیگران فین‌تک نظیر خدمات پرداخت مبتنی بر هوش مصنوعی و مدل‌های نوین تسهیلات‌دهی را فراهم کنند. استفاده از الگوهایی مشابه آنچه در سامانه‌های درگاه‌های پرداخت الکترونیک پیاده‌سازی شده، استانداردسازی ارتباطات فنی را به پیش می‌برد.

• اعتبارسنجی مدرن و مدیریت ریسک: توسعه مدل‌های نوین مدیریت ریسک، مانند تجاربی که در حوزه اعتبارسنجی مبتنی بر ریسک و هوش مصنوعی شکل گرفته است، به شبکه بانکی کمک می‌کند تا تخصیص منابع را بهینه کند و در عین حال، فین‌تک‌ها زنجیره ارزش خدمات لندتک و پرداخت اعتباری را تقویت کنند.

• بهبود تجربه کاربری و ابزارهای وصول: ارتقای تجربه تسویه‌حساب و پرداخت از طریق راهکارهای چندکاناله و یکپارچه‌سازی شیوه‌های متنوع تراکنشی، رضایت عمومی کسب‌وکارهای خرد را تضمین می‌کند و از بار مراجعه مستقیم به شعب بانکی می‌کاهد.

اثر توسعه تعاملات فناورانه بر اکوسیستم مالی ایران

وابستگی فزاینده کسب‌وکارهای خرد و کلان به تراکنش‌های برخط ایجاب می‌کند که نهاد ناظر به جای اتخاذ رویکردهای محدودکننده یا اعمال الزامات یک‌طرفه، چارچوب‌های «سندباکس رگولاتوری» و «تنظیم‌گری مشارکتی» را تعمیق بخشد. اگر هماهنگی میان استراتژی‌های بانک مرکزی و ظرفیت‌های کارشناسی بازیگران فناوری مالی ایجاد نشود، ریسک‌هایی نظیر مهاجرت نخبگان فنی، کاهش امنیت تراکنش‌ها در اثر استفاده از سامانه‌های فرسوده و جاماندن از روندهای نوین پرداخت دیجیتال در بازارهای همسایه شدت خواهد یافت.

در مقابل، شکل‌گیری یک ائتلاف عملیاتی بین بانک‌ها و فین‌تک‌ها بسترساز گسترش شمول مالی (Financial Inclusion)، کاهش هزینه‌های عملیاتی موسسات مالی، افزایش شفافیت جریان‌های نقدینگی و در نهایت، تقویت زیرساخت‌های بانکداری نوین و اقتصاد نوآوری خواهد شد.

جمع‌بندی

رویداد الکام‌بانک بار دیگر نشان داد که اکوسیستم فناوری مالی کشور در مرحله‌ای حساس قرار دارد؛ مرحله‌ای که تداوم رشد آن وابسته به گذار از سازوکارهای انحصاری به سمت مشارکت نهادی است. ارتقای تاب‌آوری سامانه‌های پرداخت در برابر مخاطرات، اصلاح معماری‌های متمرکز و پذیرش نقش راهبردی بخش خصوصی در فرآیند سیاست‌گذاری، مهم‌ترین ارکان ساختاری برای تضمین پایداری اقتصاد دیجیتال به شمار می‌روند.

پرسش‌های متداول (FAQ)

تنظیم‌گری مشارکتی در حوزه فین‌تک به چه معناست؟

تنظیم‌گری مشارکتی رویکردی است که در آن نهاد ناظر (رگولاتور) با همکاری و هم‌فکری مستمر فعالان بخش خصوصی، کارشناسان و ارائه‌دهندگان خدمات فناورانه، قوانین و استانداردهای بازار مالی را تدوین و اصلاح می‌کند.

چرا معماری متمرکز در سامانه‌های پرداخت با ریسک همراه است؟

در معماری‌های متمرکز، بروز نقص در یک بخش از زیرساخت یا وقوع حملات سایبری می‌تواند کل جریان تسویه و تبادلات مالی شبکه را مختل کند، در حالی که معماری‌های توزیع‌شده تاب‌آوری بالاتری دارند.

هم‌افزایی بانک‌ها و فین‌تک‌ها چه تأثیری بر کاربران نهایی دارد؟

این تعامل باعث افزایش سرعت دسترسی به خدمات مالی، ارتقای امنیت پرداخت‌ها، ظهور روش‌های پرداخت منعطف و افزایش شمول مالی برای تمامی اقشار جامعه می‌شود.

مهم‌ترین مطالبه بخش خصوصی در نشست الکام‌بانک چه بود؟

تدوین نقشه راه مشخص برای آینده صنعت پرداخت، حضور موثر و غیرتشریفاتی در جلسات سیاست‌گذاری و توجه ویژه به ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌های بانکی.

چگونه بانک‌ها می‌توانند به رشد فین‌تک‌ها کمک کنند؟

با ایجاد دسترسی پایدار به APIهای بانکی، توسعه سازوکارهای بانکداری باز، سرمایه‌گذاری مشترک روی پروژه‌های فناوری مالی و واگذاری نوآوری‌های لایه تجربه کاربری به فین‌تک‌ها.

برای دنبال کردن تحلیل‌های بیشتر درباره فین‌تک، بانکداری دیجیتال و اقتصاد نوآوری، گزارش‌های تخصصی پی‌کار را در بخش فین‌تک و اقتصاد دیجیتال در paykaar.com دنبال کنید.

توسعه زیرساخت‌های مالی و افزایش شمول مالی نشان می‌دهد که هم‌افزایی بانک‌ها و فین‌تک‌ها؛ کلید توسعه اقتصاد دیجیتال و ارتقای تاب‌آوری نظام پرداخت است؛ رویکردی که با پیوند زدن امنیت و منابع شبکه بانکی به نوآوری و چابکی استارتاپ‌ها محقق می‌شود و جزئیات آن در بخش مقاله‌ها و گزارش‌های تحلیلی پی‌کار به تفصیل بررسی شده است.